Báo chí xưa và nay

Lịch sử báo chí Việt Nam đã phát triển qua nhiều giai đoạn khác nhau với khá  nhiều thăng trầm do tác động của các điều kiện lịch sử, xã hội. Từ những năm  1900 trở đi, báo chí ở Sài Gòn phát triển khá mạnh, được người dân đón đọc vào  mỗi buổi sáng. Đến nay, báo chí được xem là món ăn tinh thần không thể thiếu  của mỗi người dân, bất kể loại hình nào…

TỜ BÁO QUỐC NGỮ ĐẦU TIÊN

Khái niệm báo chí Việt Nam ra đời từ khi tờ Gia  Định báo ra mắt số đầu tiên vào ngày 15/4/1865,  có khổ 25 cm x 32 cm, phát hành hàng tuần tại Sài  Gòn và tồn tại suốt 44 năm. Nhiều nhà chuyên môn  đánh giá, Gia Định báo ra đời đã đặt nền móng  cho sự hình thành báo chí Việt Nam, khởi đầu cho  phong trào báo chí ở Nam kỳ. Lúc ấy, Gia Định báo  phát hành trong phạm vi vùng chiếm đóng của thực  dân Pháp, gồm 3 tỉnh miền Đông Nam Bộ, bán với  giá 0,97 đồng/tờ. Thời gian đầu, Gia Định báo ra mỗi  tháng 1 kỳ vào ngày 15 hàng tháng, sau tăng lên  mỗi tháng 2 kỳ, rồi mỗi tuần 1 kỳ. Tuy nhiên, ngày ra  báo và số trang thì không cố định, lúc chỉ có 4 trang,  khi thì tăng đến 12 trang.  Trong một thời gian khá dài, khi Trương Vĩnh Ký  (Pétrus Ký, 1837-1898) phụ trách tờ Gia Định báo,  ông đã làm được điều mình hằng chủ trương “cách  nói tiếng An Nam ròng” và viết chữ quốc ngữ phải  “trơn tuột như lời nói”. Trương Vĩnh Ký đã có công  lớn trong việc cổ động cho cách học mới và truyền  bá chữ quốc ngữ.  Tác giả Khổng Xuân Thu trong cuốn sách viết về  Trương Vĩnh Ký xuất bản năm 1958 cho rằng, “Thật  ra thoạt tiên đây chỉ là một tờ thông tin cho các tay  thông ngôn chính phủ Nam Kỳ cóp nhặt tài liệu… Có  thể bảo rằng Gia Định báo dưới thời quản nhiệm  của E.P chỉ là một bản dịch Việt văn của tờ Courrier  de Saigon không hơn không kém…”.  Còn Thống đốc chỉ huy trưởng Nam Kỳ lúc bấy  giờ là G.Roze, trong công văn gửi Bộ trưởng Bộ  Thuộc địa Pháp ngày 9/5/1865 đã nói rõ, mục  đích xuất bản tờ báo này là: “Số đầu tiên của tờ  Gia Định báo được in bằng chữ An Nam, theo  chữ cái Latin, phát hành vào ngày 15 tháng 4  vừa qua. Tờ báo này nhằm phổ biến trong dân  chúng bản xứ những tin tức đáng cho họ quan  tâm và cho họ có một kiến thức về những vấn  đề mới có liên quan đến văn hoá và những tiến  bộ về nông nghiệp… Báo chí xuất bản mỗi tháng  một kỳ sẽ là một việc có ích không chối cãi  được và nó sẽ góp phần thay thế chữ Hán, một  thứ chữ mà chỉ có một số thiểu số quan lại đọc  được mà thôi”.  Sau Gia Định báo, tờ báo chuyên về kinh tế  đầu tiên ra ngày 1/8/1901 là Nông cổ mín đàm  (ngồi uống trà bàn chuyện làm ruộng và đi  buôn) có khổ 20 cm x 30 cm, phát hành vào thứ  năm hàng tuần tại Sài Gòn.

BÁO CHÍ CÁCH MẠNG RA ĐỜI

Báo chí cách mạng Việt Nam xuất hiện từ khi  lãnh tụ vĩ đại Nguyễn Ái Quốc bước lên vũ đài  chính trị. Chủ tịch – Nhà báo kiệt xuất Hồ Chí  Minh từng sử dụng 50 bút danh, sáng tác gần  500 tranh truyện và ký, hơn 2.000 bài báo các  loại viết bằng các thứ tiếng Pháp, Anh, Nga,   Hoa, Việt, đăng trên 50 tờ báo và tạp chí  ở trong và ngoài nước. Bác Hồ còn là  người tham gia sáng lập nhiều tờ báo,  gồm Người cùng khổ (Le Paria) năm  1922, Quốc tế nông dân (1924), Thanh  Niên (1925), Công Nông (1925), Lính  Kách mệnh (1927), Thân Ái (1928), Đỏ  (1929), Việt Nam độc lập (1941) và Cứu  quốc (1942).  Tờ Người Cùng Khổ do Chủ tịch Hồ  Chí Minh sáng lập và đồng thời là chủ  bút, viết bằng tiếng Pháp, phát hành  tại Pháp. Tờ báo cách mạng tiếng  Việt đầu tiên ra số đầu tiên vào ngày  21/6/1925 cũng do Bác Hồ sáng lập là  tờ Thanh Niên. Đây là cơ quan ngôn  luận của Tổng bộ Hội Việt Nam Cách  mạng Thanh niên, lúc đầu báo ra hàng  tuần, in mỗi kỳ trên 100 bản tại cơ sở  bí mật ở Quảng Châu, Trung Quốc. Về  sau, do khó khăn về điều kiện in nên số  sau cách số trước thường từ 3 – 5 tuần,  tổng cộng ra được 88 số. Tháng 4/1927,  Tưởng Giới Thạch khủng bố cách mạng  Trung Quốc và những người cách mạng  Việt Nam trên đất Quảng Châu. Nguyễn  Ái Quốc bí mật sang Liên Xô (cũ), cơ  quan báo Thanh Niên chuyển đến  Hồng Kông, tiếp tục xuất bản cho đến  cuối năm 1929.  Còn tờ Việt Nam Độc Lập là tờ báo  đầu tiên trong hệ thống báo chí của  mặt trận Việt Minh, cũng là tờ báo cách  mạng bằng tiếng Việt đầu tiên do Chủ  tịch Hồ Chí Minh sáng lập trong nước,  số đầu tiên ra ngày 1/8/1941 tại Pắc Bó.  Lúc này, Bác đang lãnh đạo thí điểm  xây dựng Việt Minh ở Cao Bằng, tiến  tới xây dựng căn cứ địa cách mạng tại  tỉnh này. Từ đó đến ngày 30/9/1945,  báo ra được 120 số; 30 số đầu do Bác  thực hiện, sau đó từ tháng 8/1942 giao  cho các đồng chí và học trò là Phùng  Chí Kiên, Phạm Văn Đồng, Vũ Anh, Võ  Nguyên Giáp đảm trách.  Từ kinh nghiệm bản thân, trong bài  nói chuyện tại Đại hội III Hội Nhà báo  Việt Nam ngày 7 – 8/9/1962, Bác chỉ  ra nhiệm vụ của báo chí là “… phục vụ  nhân dân, phục vụ cách mạng. Đó là  nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân ta,  cũng là nhiệm vụ của báo chí ta”. Bác  cũng khuyên các nhà báo chú ý giữ gìn  sự trong sáng của tiếng Việt, bởi “Tiếng  nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô  cùng quý báu của dân tộc. Chúng ta  phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho  nó phổ biến ngày càng rộng khắp”.  Đặc biệt, Bác nhắc nhở phải luôn  luôn trung thực về nội dung, coi đó như  là một tiêu chuẩn đạo đức của người  làm báo, vì lẽ “Không biết rõ, hiểu rõ,  chớ nói chớ viết. Khi không có gì cần  nói, không có gì cần viết, chớ nói chớ  viết càn”, “Không nên chỉ nói cái tốt mà  giấu đi cái xấu. Nhưng phê bình phải  đúng đắn…”.  Ngày 5/2/1985, Ban bí thư Trung  ương Đảng Cộng sản Việt Nam đã ra  quyết định số 52 lấy ngày 21/6 hàng  năm là ngày Báo chí Cách mạng Việt  Nam. Trải qua các thời kỳ lịch sử, báo  chí Việt Nam luôn mang trên mình  trọng trách và sứ mệnh lịch sử vẻ vang.

BÁO CHÍ NGÀY NAY

Sau ngày đất nước thống nhất, báo  chí Việt Nam tiếp tục phát triển nhanh  cả về số lượng và chất lượng, đồng thời  dần hình thành hệ thống thông tấn,  báo chí, phát thanh, truyền hình rộng  khắp với nội dung phong phú, hiệu quả,  hình thức đẹp, sinh động và hấp dẫn;  đi sâu vào đời sống xã hội, phát hiện,  giới thiệu các mô hình mới, người tốt,  việc tốt; góp phần nâng cao dân trí, phê  phán tham nhũng và đóng góp ý kiến  của cử tri vào đời sống chính trị quốc  gia… Theo thống kê của Bộ Thông tin  và Truyền thông, Việt Nam hiện có 838  cơ quan báo chí in với 1.111 ấn phẩm,  89 ấn phẩm điện tử và 265 trang thông  tin tổng hợp.  Tuy vậy, sự phát triển quá nhanh  và nhiều ấn phẩm báo chí đã phần  nào làm “biến dạng” báo chí, đơn  cử như các thông tin về “đâm, cướp,  giết, hiếp”, “báo chí lá cải” đã báo  động sự xuống cấp của đạo đức xã  hội, nhất là những ấn phẩm “cộng  sinh” trên “lưng” những tờ chính  thống, buộc những người làm báo  phải cất lên tiếng nói mạnh mẽ,  đồng thời, cơ quan quản lý nhà  nước phải mạnh tay trong quản lý.  Trong một lần phỏng vấn với  người viết, ông Đào Văn Lừng – Vụ  trưởng, Trưởng cơ quan Thường  trực Ban Tuyên giáo Trung ương  tại TP. Hồ Chí Minh từng đánh  giá, “cải” thì cũng có dăm bảy  loại, như “cải ngọt”, “cải chua”, “cải  đắng”, thậm chí là “cải độc”! Việc  xuất hiện nhiều “ấn phẩm phụ” với  những thông tin “cướp, giết, hiếp”  đậm đặc trên các ấn phẩm phụ có  thể là báo động về sự “xuống cấp”  của nền đạo đức xã hội, nhưng  chắc chắn nó không phản ánh  đúng toàn cảnh tình hình đất nước  hiện nay và có thể tạo nên nhận  thức lệch lạc, bi quan, phản cảm,  trái luân thường đạo lý, kích thích  thị hiếu thấp kém, tầm thường, “bi  kịch hóa” mặt tối của xã hội nơi  người đón nhận thông tin.  Theo ông Lừng, internet ra đời đã  tạo ra không gian vô hạn cho thông  tin và truyền thông. “Suy cho cùng,  ta phải nhận thức, quản lý và sử  dụng internet như thế nào để khai  thác được lợi ích và hạn chế mặt  bất lợi của nó. Việc ra đời hàng loạt  các trang tin tổng hợp trong thời  gian qua là xu hướng tất yếu, vấn  đề là phải có hành lang pháp lý để  vừa tạo điều kiện để nó phát triển,  vừa quản lý hiệu quả. Vấn đề quản  lý bản quyền trên không gian mạng  đã và đang là một thách thức đối  với cả cơ quan báo chí và cơ quan  quản lý. Rõ ràng, việc sao chép bất  hợp pháp các tin, bài trên các ấn  phẩm báo chí không chỉ gây thiệt  hại về mặt kinh tế, mà còn tác động  tiêu cực về đạo đức, kéo lùi sự phát  triển”, ông Lừng nhấn mạnh.

CHÀO MỪNG 90 NĂM NGÀY BÁO CHÍ CÁCH MẠNG VIỆT NAM

SỰ PHÁT TRIỂN QUÁ NHANH VÀ  NHIỀU ẤN PHẨM BÁO CHÍ ĐÃ PHẦN  NÀO LÀM “BIẾN DẠNG” BÁO CHÍ, ĐƠN  CỬ NHƯ CÁC THÔNG TIN VỀ “ĐÂM,  CƯỚP, GIẾT, HIẾP”, “BÁO CHÍ LÁ CẢI”  ĐÃ BÁO ĐỘNG SỰ XUỐNG CẤP CỦA  ĐẠO ĐỨC XÃ HỘI, NHẤT LÀ NHỮNG  ẤN PHẨM “CỘNG SINH” TRÊN “LƯNG”  NHỮNG TỜ CHÍNH THỐNG.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *